Sosyologmerve Toplum, yalnızca bireylerin bir araya gelmesinden oluşan rastlantısal bir yapı değildir. Aksine, bireyleri bir arada tutan belirli kurallar, değerler ve ortak bilinç sayesinde varlığını sürdüren bütünlüklü bir sistemdir. Fransız sosyolog Émile Durkheim, bu bütünlüğü açıklamak için “toplumsal dayanışma” kavramını geliştirmiştir. Ona göre toplumun nasıl ayakta kaldığını anlamanın anahtarı, bireyler arasındaki bağların niteliğini incelemektir.
Durkheim toplumsal dayanışmayı iki temel türe ayırır: mekanik dayanışma ve organik dayanışma.
Mekanik dayanışma, daha çok geleneksel ve küçük toplumlarda görülür. Bu tür toplumlarda bireyler birbirine çok benzer. Aynı inançlara sahip olurlar, benzer işler yaparlar ve ortak bir yaşam tarzı paylaşırlar. Dayanışma, bu benzerlikten doğar. Bireyler arasındaki bağ, “farklılık” üzerinden değil “benzerlik” üzerinden kurulur. Örneğin köy toplumlarında insanlar benzer mesleklerle uğraşır, aynı kültürel değerleri paylaşır ve güçlü bir ortak vicdan duygusu taşır.
Modern toplumlarda ise durum farklıdır. Sanayileşme ve iş bölümü arttıkça bireyler birbirinden farklılaşır. Herkes aynı işi yapmaz; aksine herkes farklı bir uzmanlık alanına yönelir. Bu durumda dayanışma, benzerlikten değil karşılıklı bağımlılıktan doğar. Bir doktor, bir çiftçiye; bir öğretmen, bir mühendise ihtiyaç duyar. Yani toplum, farklı parçaların bir araya gelerek oluşturduğu bir “organizmaya” benzer. Bu yüzden Durkheim bu dayanışma türüne “organik dayanışma” adını verir.
Durkheim’a göre toplumsal dayanışma, yalnızca bir uyum hali değil, aynı zamanda toplumun varlığını sürdürebilmesinin temel koşuludur. Dayanışma zayıfladığında anomi adı verilen bir durum ortaya çıkar. Anomi, kuralların belirsizleşmesi ve bireylerin toplumsal bağlarını kaybetmesi anlamına gelir. Bu durum, bireylerde yabancılaşma, yalnızlık ve toplumsal çözülme gibi sonuçlar doğurabilir.
Sonuç olarak toplumsal dayanışma, bireyleri bir arada tutan görünmez bir bağdır. Mekanik dayanışma benzerlikten, organik dayanışma ise farklılıktan güç alır. Günümüz modern toplumlarında organik dayanışma baskın hale gelmiş olsa da, toplumun sağlıklı işleyebilmesi için her iki dayanışma biçiminin de dengeli bir şekilde anlaşılması gerekir. Durkheim’ın yaklaşımı, bize toplumun yalnızca bireylerden oluşmadığını, aynı zamanda bu bireyler arasındaki ilişkiler ağıyla var olduğunu hatırlatır.
